BA LÉM TRÊN ĐƯỜNG TA BÀ

(trích đoạn từ A SHADOW OF FREEDOM - SCK)

Lém 1/ (năm 1998)

Sau nhiều chuyến vượt biên không thành như trên, giờ thì sư Ba Lém chỉ còn cách chạy chọt con đường chính thức, nghiêng người đút tiền để ngẩng cao đầu mà đi. Đó là con đường “du học”.

Để làm passport, trước tiên phải có thơ giới thiệu từ trường Vạn Hạnh. Không hiểu sao văn phòng trường lại ngâm hồ sơ của Lém lâu quá… bạn bè nộp đơn sau mà lại xong trước! không hiểu có phải là ém Nam Tông không đây?! Lém bèn mượn thơ giới thiệu năm trước của một vị sư bạn, đánh máy lại, đổi lại date và name, đem lên HT. Viện Trưởng ký. HT tưởng thơ do văn phòng làm nên ký liền, còn ân cần khuyến học cho Lém nữa. Lém bèn đem thơ xuống nhờ văn phòng đóng mộc.

Thầy Chánh văn phòng ngạc nhiên quá: “Đúng ra giấy này do chúng tôi làm đem lên cho HT ký, sao sư lại tự làm thế này?”. Lém cười hì hì: “Dạ, dạ, đúng vậy! nhưng chờ lâu quá, biết quý thầy bận rộn nên xin tiếp một tay. HT ký rồi, xin thầy đóng mộc dùm!”

HT ký rồi, ai dám không đóng mộc! 

Lém 2/

Hồ sơ  chuyển qua công an. Bấy giờ chi phí làm passport cho một người dân khoảng 20USD, chờ đợi trong khoảng 1,2  tháng. Lém thuộc con nhà “nguỵ quân nguỵ quyền” nên chờ 4,5 tháng vẫn thấy im ru!

Cuối cùng rồi Lém phải chi tới 500USD, cho người đi cửa sau… Công an sau khi ăn, hỏi: “Gia đình ông ở nước ngoài, cho ông đi rồi “lặn” luôn sao?”. Lém trình passport hết hạn: “Đây anh, lúc trước nhà nước cho tôi đi định cư ở Úc với gia đình mà tôi ở lại Việt Nam tu. Bây giờ muốn du học với huynh đệ cho vui thôi!”

Vậy là công an thấy có lý, chấp thuận. Làm sao cái anh nhà quê này biết đuợc rằng Lém bị Bộ Di Trú Úc từ chối vì quá 21 tuổi! Hôm có được passport, thiệt là muốn bay ngay lập tức, ngủ hết đuợc! vừa mừng vừa sợ. Sợ bị phát hiện…

Lém 3/

Việc đầu tiên sau khi bay qua Ấn: Lém lủi ngay vào tòa đại sứ Úc xin visa liền. Lại thất bại! đành phải ở lại học, đúng là tiến thoái lưỡng nan. Bàng sanh còn bay nhảy tự do hơn mình, thiệt là cái tình, buồn cho cái phận “under control” của mình quá đi!

2 năm sau, lấy xong bằng M.A. Phật học, Lém “sưu tầm” được một học bổng M.A. Anh văn của một đại học tại Thái Lan (nhờ bằng B.A. Anh văn từ VN). Lém hy vọng có thể phăng ra con đường tự do từ Thái Lan.

Nhưng ông Phó lãnh sự Thái hỏi thơ giới thiệu của toà đại sứ VN đâu? Lém giật mình! Có phải là tòa đại sứ VN đã có công văn đề nghị các nước chỉ cấp visa cho công dân VN khi có sự chấp thuận của họ, đề phòng dân trốn đi nước thứ ba? như du học sinh VN thường hay nói 

Oh, không! một vị cao tăng Bangladesh cũng bị từ chối trước mặt Lém vì không có thơ giới thiệu của tòa đại sứ Bangladesh kia kìa… chẳng hiểu đâu ra đâu cả! nghĩ nhiều về hành chánh thiệt là mệt óc.

Cũng may Lém nhanh trí, sực nhớ mình có bộ hồ sơ do ngài Thanh (HT. Hộ Pháp) khi từ Thái Lan về, lo cho 11 vị sư du học, ngài đã thương và chọn Lém, đứng đầu danh sách. Lém trình ra: “Đây, hồ sơ này mấy năm trước do chính phủ Hoàng gia Thái đài thọ 9 năm học Phật (“pà dột cáo”), nhưng chính phủ VN đã không cho đi. Bây giờ ông đòi thơ giới thiệu từ họ thì có nghĩa là ông từ chối rồi. Ông vui lòng giúp tôi nha!”. Nhờ Lém nói được tiếng Thái ít nhiều nên ông ta cũng có cảm tình, suy nghĩ thật lâu rồi nói: “Được rồi, sư đi đâu đi, 3pm lại lấy visa!”

Mừng quá đi. Như vậy Lém được xem là sinh viên VN đầu tiên đặt chân được vào Thái. Bấy giờ (đầu năm 2000) Tăng Ni sinh qua Ấn học chỉ có thể quá cảnh phi trường Bangkok vài giờ thôi. Thái Lan chưa miễn visa du lịch dễ dãi cho dân VN như bây giờ. Bạn bè còn lại Ấn khen Lém nức nở, Lém quả là lém!

Lém 4/

Việc đầu tiên sau khi bay qua Thái: lủi ngay vào tòa đại sứ Mỹ xin visa liền. Họ cho biết phải ở Thái ít nhất 2 năm thì mới có thể xin, không thì về VN mà xin! Vậy là mỗi lần bị từ chối thì mất luôn tiền visa fee.

Có được passport nên mừng quá, tưởng đi đâu cũng đuợc như công dân các nước! Lém bèn ngồi 9 giờ liên tục trong tiệm internet, điền forms và copy gởi đi tất cả các đại học bên Mỹ, xin học (chọn đại một ngành khoa học xã hội nào đó) và xin tham quan trường trước để quyết định trước khi học, có nghĩa là xin một lá thơ mời để “tham quan” trường, lấy địa chỉ ở VN.

Phone về thăm anh Hai, anh hỏi: “Sư ơi, sư làm gì bên đó mà ngày nào cũng có thơ các trường đại học Mỹ gởi đến, người đưa thơ cũng than mệt đây nè?!”. Lém: “Anh Hai mở tất cả ra, chỉ giữ lại dùm sư lá thơ nào có tên sư trên đó, ngoài ra quăng bỏ hết các informations đi!”. Về VN, cầm một xấp rất dầy các lá “thơ mời tham quan” đó mà xin visa Mỹ tiếp. Vẫn thất bại!!! có lẽ không đủ tiền túi?

Bay trở qua Thái, lên bắc Thái Lan, Chiang Mai, tiếp tục xin visa ở tòa lãnh sự Mỹ. Nhân viên người Thái xem hồ sơ rồi cho biết trước là sẽ không được nhưng Lém vẫn nhất định nộp đơn. Đến khi ông phó lãnh sự hỏi: “Qua Mỹ với mục đích gì?”. Lém trả lời: “Tôi có thơ mời của đại học Cali…”.

 Ông ta ngạc nhiên: “Thơ mời đâu?”. Lém nói: “Trong xấp hồ sơ”. Ông ta kiếm hoài không ra, đi vòng vòng trong văn phòng kiếm dùm mà cũng không thấy. Ông ta tốt thiệt, nhưng cái bà nhân viên Thái hồi nãy thì ác thiệt! Bà thấy Lém không tin lời bà, quay trở lại nhất định nộp đơn nên bà ta quăng mất thơ mời của Lém. Ác!

… Mặc dù được học bổng nhưng chỉ miễn học phí (tuition), còn tiền “học thì phí” (school free) và các chi phí khác tốn kém quá, mới tháng đầu đã chi ra hết 1,000USD. Tiêu! thu không có, chỉ có chi.

Phật tử không ủng hộ cho việc “học Anh văn” bên Thái. Gia đình tài trợ có giới hạn. Túi chỉ còn chừng 3,000USD. Kỳ này thì chẳng những tiến thoái lưỡng nan, mà đứng tại chỗ cũng chết.

Ở Thái lại vào lúc khủng hoảng kinh tế, mở bank account bằng USD thì theo cái luật kỳ cục của họ là phải có trên 6,000USD, không thì đổi hết ra tiền Thái. Quả thật là người tu hành mà thọ nhận và giữ tiền, là một cái tội và là một sự phiền phức nguy hiểm vô cùng, trong cái thời buổi nhiễu nhương này, cho dù ở quốc giáo. Nên Lém đành phải mở account tiền Thái.

Nhưng trên đường đi mỗi ngày đến trường và khi đi khất thực, xe thường chạy ngang qua banks, Lém để ý bảng currency tiền Thái tuột dốc ào ào… nên sau khoảng một tháng, rút hết tiền ra, đổi trở lại USD. Chừng một tháng sau, xem bảng currency mà tính nhẩm, nếu tháng trước không đổi ra USD thi đã tổn thất cả 100USD rồi!

Kể lại kinh nghiệm này để chúng ta thấy, quý sư ngoài kiến thức nội điển cần có chút gì đó, “ba lém” nhanh nhạy bên ngoài tí xíu, vì cách làm ra tiền dễ thương duy nhất để tồn tại trên đường ta bà là TIẾT KIỆM tiền của bá tánh đã hỷ cúng. Trên đưòng độc hành, tiền là máu, “máu chảy thì ruột mềm” đấy!

Ở xứ quốc giáo Thái Lan, cho dù nhà trọ hay khách sạn còn chỗ trống, họ cũng không thích chứa một nhà sư, dù được chi trả. Nhà sư thì phải ở chùa. Không quen ngôi chùa nào thì du tăng nước ngoài thật là lúng túng. Cũng may là Lém được các sư bạn người Thái khi còn học tại Ấn đã giới thiệu nên ở toàn chùa nổi tiếng, đỡ lo tiền ăn ở. 

Không như du tăng VN, có Phật tử (nhất là Việt kiều) hỗ trợ đủ là có thể ta bà du học. Du tăng Thái không có nguồn tài trợ mạnh từ Thái kiều. Dân Thái sống an lành, không có được những mâu thuẫn chính trị, lý do chính đáng để bung ra ngoài phát triển mạnh như dân Việt. Chư Tăng trong nước lại quá đông, sức cúng dường của Phật tử tuy hùng hồn nhưng có hạn. Nên chỉ có những vị là cao tăng, hay có thầy bổn sư và chùa ủng hộ, hay quen đại thí chủ nào đó, mới tính chuyện du học. Do vậy, quen được các vị du tăng  Thái là thường quen với những vị “có máu mặt” (tiểu tăng thì thường xanh mặt!). Nên quý du tăng VN qua Thái sau này rất ngạc nhiên sao Lém có thể ở được những chùa nổi tiếng. 

Đi các nước, India – Nepal – Sri Lanka – Singapore – Thailand – sau này là Canada, Lém tự nhận mình có phước quen toàn cao tăng. Nhờ vậy mà được giới thiệu ở những ngôi chùa lớn, khu trung tâm, đại học… không dễ bị tăng bổn địa “ăn hiếp”, sau này còn giới thiệu cho các vị khác từ các nước dừng chân ghé trạm nữa. Khiến các vị du tăng VN trẻ tại Thái phải thán phục.

Quý ngài du học trước năm 1975 (trên 40 năm, tính đến năm 2000) tại Thái cũng ngạc nhiên, sao Lém có thể ở được những chùa đó. Các nước quốc giáo có tục lệ “tu gieo duyên”, nếu chúng ta quen những vị sư trẻ thì chỉ là sử dụng thời gian cho một tình bạn có giới hạn thôi, thời gian sau quay lại nước đó thì nhiều bạn bè đã ra đời cưới vợ hết rồi. Quen bạn già thì khi quay lại, bạn ra người thiên cổ. Nên quen biết với các cao tăng trung niên, có tâm tu thật tình, có thể cùng làm việc lâu bền hơn. Đời vô thường, đâu tính trước được gì, nhưng những gì có xác suất cao thì nên chọn.

Chính phủ Thái cùng giáo hội không thích quý sư ở nước ngoài lâu, dễ nhiễm trần tục, nên trong khi passport dân Thái kỳ hạn 5 năm thì passport của quý sư chỉ là 2 năm. Ta bà đâu đó thì 2 năm sau phải về Thái mà “sạc pin” lại, hâm nóng tinh thần Phật Pháp. Các sư hình như không được gia hạn passport tại nước ngoài.

Việc quản lý tôn giáo ở Thái Lan thật nghiêm ngặt. Những vị sư Thái, nếu làm sư trụ trì phật ý, phạm nội quy chùa (chưa kể luật nhà Phật), bị đuổi, thì chỉ có nước hoàn tục. Cho dù có quen một ngôi chùa mới, họ cũng sẽ không dám chứa, vì trên sổ Tịnh Thư (Nẵng Xử Sút Thí), giống như Tăng tịch ở VN, đã có dấu vết xấu từ chùa cũ. Không như ở VN.

Có lần Lém nói đùa, “Làm một ông cha, không nên ở Roma. Làm một ông sư, không nên ở Thái Lan”. Kỷ cương thì rất tốt, nhưng nghiêm ngặt quá trở thành tượng gỗ cho chúng sinh lễ bái, không sống được kiếp người. Kiếp người là kiếp sống có khi thì dễ duôi, thường xuyên thì đau khổ, đôi khi cần nghiêm túc nhưng không có rào ngăn quá đáng. Luật Phật cũng đã nhiều rồi.

Gò bó ghê gớm quá! Đi đường cứ phải khép nép như chàng rể mới về nhà vợ vậy. Vợ thì không có mà ba má vợ đấy đường. Điều này không thấy ở những quốc giáo khác như Miến, Tích, Lào, Miên. Hình thức quá đâm ra xí xọn. Khi có việc đi với các sư bạn Thái, phải chờ khá lâu để quý ngài đứng trước gương xếp li trên y cà sa đã khoác! Một vị sư ăn bận dễ dãi, có thể mang tiếng xấu lãng xẹt cho chùa mình sống. Lệ làng quả là cái xương cá, muốn ăn cá phải chấp nhận xương vậy!

Nói gì thì nói, hình ảnh chư Tăng nghiêm túc và Phật Giáo Thái Lan nói chung, là ấn tượng tuyệt đẹp và đáng kính trong tâm trí mọi người, từ con Phật đến du khách ngoại đạo (… không thêm câu này, thế nào cũng có người trách móc đoạn văn viết thật tình trên cho mà coi

Một buổi sáng đi khất thực, bệnh phong thấp hoành hành, gót chân nứt nẻ, máu rươm rướm, đau buốt… nghĩ đến tình cảnh “đi cũng dở, ở không xong” của mình, Lém vịn lấy một thân cây bên đường, bất giác nước mắt ứa ra! nguyện cầu chư thiên giúp mình “một con đường, giá nào cũng chịu!”. Sau này, phải trả giá quá mắc, Lém ân hận lời nguyện không khéo của mình. Chỉ xin “một con đường” là được rồi, thêm 4 chữ phía sau làm chi, có người “hành dị đắc dị” tại sao mình phải “hành nan đắc nan”! (Biết đâu, nhờ vậy mà có hồi ký này)

Lém nhón cái gót đau buốt, vịn lấy thân cây bên đường, bất giác nước mắt ứa ra! nguyện cầu chư thiên giúp mình, cầu cứu 2 sư huynh bên Mỹ… rồi thì nhân thiên cũng giúp cho Lém một thơ mời “du lịch hoằng Pháp” tại Canada. Sém chút là lủi vô tòa đại sứ Mexico để kiếm đường qua Mỹ rồi, ngu thiệt 

Bị ăn đòn từ chối của các toà đại sứ nên kỳ này phải cẩn thận mới được, cơ hội này để mất thì tìm đường nào nữa đây. Lém cẩn thận vào tòa đại sứ Canada “hỏi thăm” trước, chưa dám nộp đơn. Một nhân viên Thái hỏi:

- Sư có bao nhiêu mà muốn du lịch?

- 3,000USD

- Chỉ có 3,000USD mà đòi du lịch?

- Vậy bao nhiêu thì đủ ạ?

- Ở vị trí của tôi, tôi không thể nói.

 

Nhưng, cô ta cũng “kính Pháp trọng Tăng” nên kề tai nói nhỏ: “ít nhất phải là 10,000USD”, rồi cô ta lấy lại giọng bình thường:

- Và sư cũng phải có giấy giới thiệu của cơ quan chủ quản, giáo hội hay chùa, bảo đảm cho sư.

- Cám ơn khrap.

Lém 5/

Vậy là phải lo hai việc cho chuyến Canada : tiền và giấy giới thiệu. Bỗng nhớ câu “đường gươm Nguyên Bá, lưỡi kiếm anh hùng”, kiếm đâu ra đây?

Lên mạng, lượm được một câu, “Trông về quá khứ, òa nức nở. Nhìn về tương lai, tối tăm mặt mày”, đúng với tâm trạng lúc ấy. Phải thêm một chút, “sống trong hiện tại, hoảng loạn tinh thần” vì sẽ hết tiền chi phí cho việc du học sau ba tháng nữa. Chương trình học còn tới hai năm, mục đích đời tu đâu phải là bằng cấp, sao phải tốn tiền đứng tại đây! Về  thời gian và  không gian, như đã nói, thật lúng túng: đều tiến thoái lưỡng nan, đứng tại chỗ cũng chết! Nên dù muốn dù không, phải “dồn mười phần công lực” cho chuyến này.

1/ Tiền: mượn ở đâu thêm 7,000USD đây?

(còn tiếp! làm sao kiếm được giấy giới thiệu của giáo hội PG Thái Lan, mượn đâu ra tiền, để xin visa của Canada. Bơ vơ giữa chợ đời Canada, không tri âm tri kỷ - trong nước thì bị xem là “phản động”, ngoài nước thì gặp nhiều Phật tử “đâm sau lưng chiến sĩ”. Giữa hai gọng kềm nhức đầu vô ích quá nên sống “trong vòng tay kẻ lạ”. Bạc đầu khi nhận lệnh trục xuất, chỉ  một câu nói làm cho nhân viên cao cấp sở Di Trú và hai luật sư Ấn – Hàn rớt nước mắt, giúp đỡ tận tình, trở thành công dân Canadian không tốn đồng nào… Sẽ viết tiếp khi buồn trông dĩ vãng, với những hoạt động cho Hội Amnesty International (A.I.), và những kinh nghiệm giảng dạy Vi Diệu Pháp cho dân da trắng. Lém thì biết bao giờ hết lém mà ngưng)

Thuỵ Miên Cốc, Canada, 20/05/08 - SCK