CŨNG MỘT KIẾP TẰM

 Kiếp tằm mà tôi muốn nói đến không phải là kiếp tằm có đôi, có bạn như trong câu ca dao: Đôi ta như thể con tằm. Cùng ăn một kén, cùng nằm một nong. Kiếp tằm đây là kiếp tằm rút ruột nhả tơ, nhả cho đến sức cùng, lực cạn mà chẳng nhận được gì: Thương thay thân phận con tằm. Kiếm ăn được mấy phải nằm nhả tơ.

 Công việc rút ruột nhả tơ này con người cũng làm và những người này được gọi là nhà văn hoặc nhà thơ. Định nghĩa về thơ, một nhà thơ ngoại quốc đã nói rằng: Poetry Is Life Distilled, thơ là đời sống đã được tinh lọc. Khi cầm cây viết nhỏ những giọt thơ xuống đời sống mình, tôi hoàn toàn đồng ý về định nghĩa này về thơ. Tôi làm thơ là chắt lọc lại đời mình. Thơ tôi không phải chỉ có tam độc, tham, sân, si mà còn có cả tứ vô lượng tâm nữa. Và dĩ nhiên, giống như cuộc đời, thơ tôi buồn nhiều hơn vui, nhạt nhoà nước mắt hơn lóng lánh nụ cười.

 I. TĂNG SĨ VÀ THI SĨ

Trong kinh Tương Ưng Bộ, Đức Phật có một chương dành cho thi sĩ gọi là Người Thi Sĩ. Chỉ trong một chương kinh nhỏ, Đức Phật đã an trú thi nhân vào những âm vận, văn tự của các bài kệ:

-Vật gì nhân kệ tụng?
Vật gì làm tự cú?
Vật gì kệ y cứ?
Vật gì kệ an trú?
-Âm vận nhân kệ tụng
Văn tự làm tự cú,
Kệ ý cứ đề danh,
Kệ an trú thi nhân
 

 Nhưng cũng có đôi lúc thi nhân vượt ra ngoài sự an trú của kệ tụng để đắm chìm vào những giòng thơ chảy ra từ trái tim của họ. Theo tôi, thơ là một thứ oan nghiệp mà chỉ có những người chạy trốn cuộc đời mới dính mắc vào. Ngoài nhà thơ ra, tu sĩ cũng là những người từ bỏ cuộc đời để chạy lại với thơ. Một nhà thơ tu sĩ  đã viết những câu thơ bỏng cháy như sau:

 Đời tu là cuộc trốn tìm
Người tu cũng có nửa tim luân hồi

(Hải Thệ)

 Hoặc sư cũng nói về những phút giây thất niệm của mình:

 Sân chùa lá vẫn cứ rơi
Vô tri đâu biết có người bâng khuâng
Ngó lên toà Phật khói dâng
Sư buồn mình lại một lần tình si

(Hải Thệ)

 Người tu dù ở cảnh giới nào, ngay khi đã chết, cũng có những thắc mắc của một nhà thơ đa tình như thiền sư Tuệ Sỹ đã tự hỏi mình:

 Lặng lẽ nằm im dưới đáy mồ;
Không trăng không sao mộng vẩn vơ.
Tại sao người chết, tình không chết?
Quay mấy vòng đời, môi vẫn khô.

(Tuệ Sỹ)

 Làm một nhà sư đâu phải làm một khúc gỗ. Nửa trái tim luân hồi đôi khi cũng giao động. Nó làm cho nhà sư cũng bâng khuâng vì một chiếc lá rơi, vì một tiếng nam mô thanh thoát, hay đơn giản hơn, một tiếng chuông chiều đưa như tu sĩ Phạm Thiên Thư đã cảm nhận:

 Ngày xưa anh đón em
Trên gác chuông chùa nọ
Bây giờ anh qua đó
Còn thấy chữ trong chuông

 Anh khoác áo nâu sòng
Em chân trời biền biệt
Tên ai còn tha thiết
Trong tiếng chuông chiều đưa

(Phạm Thiên Thư)

 Trong cuộc trốn tìm, tăng sĩ bỗng gặp người đồng cảnh ngộ. Đó là thi sĩ bởi cả hai đều có những điểm tương đồng giữa hai người trốn chạy:

 Đời thi sĩ cũng như đời tu sĩ
Sợ cuộc đời nên trốn chạy nhân gian
Chữ lợi danh… phù phiếm chẳng màng
Bởi danh sắc là vòng dây siết chặt

 Điểm tương đồng dù nhiều, chẳng hạn như cả hai đều là kẻ quay lưng lại với cuộc đời, đều là kẻ ngửa tay nhận của cho nhưng tăng sĩ và thi sĩ cũng có những điểm dị đồng. Trong khi tăng sĩ nuôi mạng bằng một chiếc bình bát, cơm ngàn nhà thì thi sĩ cũng ngửa tay xin và xấu hổ vì mình nghèo khổ đến tội nghiệp, nghèo hơn cả một ông sư:

 Tay ôm bình bát đứng chờ,
Người tăng sĩ tợ như người ăn xin,
Ta, tên thi sĩ thất tình
Thua người tăng sĩ cái bình bát thôi!

            (Khất Thực)

 II. PHẬT – NGƯỜI YÊU – THI SĨ

 Người làm thơ mơ nhiều hơn sống bởi tâm hồn nhạy cảm của một người làm thơ rất dễ bị trái ý, nghịch lòng. Hình như cuộc đời luôn bày ra những cảnh bất ý để người thơ biến gai nhọn thành vần, biến dao sắc thành điệu, biến những đau thương của riêng mình thành hào quang lóng lánh. Trong khi nhà tu trốn chạy cuộc đời thì nhà thơ cũng chối bỏ cuộc đời tìm về với những trang kinh:

 Đèn khuya lật một trang kinh
Phật đâu không thấy, thấy hình của anh
Kinh ghi mấy chữ rành rành:
Chữ TÂM dâng Phật, chữ TÌNH dâng anh.

(Kinh Khuya)

 Tuy vậy nhà thơ cũng có được phút giây ngộ đạo ngay trong lúc hôn trầm:

 Mười năm đọc cả ngàn chương kinh điển
Tìm mãi không ra cái muốn tìm
Ngủ quên trên sách, Như Lai hiện:
“Phật ở đâu ngoài một chữ TÂM!”