Sưu Khảo by Toại Khanh

     Sáng sớm hôm nay (Nov/03/06) tôi nhận được email của thượng toạ Nguyệt Thiên đính kèm bản dịch PHÂN TÍCH ĐẠO rất công phu và tâm huyết của thượng toạ từ nguyên tác Patisambhidàmagga chữ Pàli, một trong 15 tập Tiểu Bộ của Tam Tạng Nam Truyền. Lúc đang chờ Download cái File dài thăm thẳm kia, tôi thực lòng đã sung sướng đủ để sinh thiên nếu đột ngột quy tiên lúc này. Đây là một bộ kinh đáng xem là Tam Tạng thu ngắn nhưng cũng khó nuốt. Nhiều người đã cố tình chạy mặt bộ kinh này chỉ vì cái khoản thuật ngữ và sự đòi hỏi một vốn liếng bách khoa để nuốt trôi những chỗ dễ làm mệt. Vậy mà bây giờ chúng ta đã có một bản dịch của bộ kinh này ngay từ nguyên tác Pàli của một dịch giả đang sống trên đất Phật Tích Lan. Kể ra thì lòng trời còn tựa nhà Hán vậy !

         Để tùy hỷ bản dịch của thượng toạ Nguyệt Thiên, tôi chỉ có thể làm một việc nho nhỏ là cống hiến bản lược kê bảy mươi ba loại trí tuệ phàm thánh từ trình độ sơ cơ của hành giả phàm phu đến Phật trí vô thượng của chư Phật Chánh Đảng Giác được ngài Xá-Lợi-Phất nhắc đến trong chương đầu tiên, dựa theo bản Hán Dịch Nam Truyền Đại Tạng cuốn 43. Ở đây chỉ là bản lược kê với những chữ dịch ngắn gọn để người đọc cầm tay trước khi đọc vào bản dịch bộ kinh kỳ tuyệt này. Tôi nghĩ trong lúc phiên dịch thượng toạ Nguyệt Thiên đã không có được bộ đại tạng Nam Truyền bên cạnh. Tôi thì không có cái tài hoa như thượng tọa nhưng may mắn là có được tài liệu. Cũng đều là Tài cả. Thôi thì tình chị duyên em vậy.

1)       Tên gọi đầy đủ của loại trí này là Thính Văn Chi Tuệ Thị Văn Sở Thành Trí. Tên dài như vậy vì trong đó bao gồm luôn cả phần giải thích, cái mà trước sau gì cũng được nhắc lại ngay sau đó ở phần tiếp theo. Trộm nghĩ nếu được rút gọn lại, thì hình như ổn hơn, nghĩa là ta có ngay một thuật ngữ tiện dụng. Do đó tôi chỉ lấy bốn chữ căn bản là Văn Sở Thành Trí, trí tuệ có được từ việc học hỏi giáo lý. Ở trường hợp các loại trí sau, tôi cũng theo nguyên tắc này. Cũng xin trấn an quý độc giả là tuy nói rút gọn, nhưng đó vẫn là tên gọi trong bản Hán, không phải do tôi tùy tiện.

2)       Giới Sở Thành Trí

3)       Tu Định Sở Thành Trí

4)       Pháp Sở Y Trí

5)       Tằng Đắc Trí

6)       Quán Sinh Diệt Trí

7)       Chánh Quán Trí

8)       Quá Hoạn Trí

9)       Xả Chư Hành Trí

10)    Chủng Tánh Địa Trí

11)    Đạo Trí

12)    Quả Trí

13)    Giải Thoát Trí

14)    Quán sát Trí

15)    Nội Chủng Chủng Tướng Trí

16)    Ngoại Chủng Chủng Tướng Trí

17)    Sở hành Chủng Chủng Tướng Trí

18)    Tứ Pháp Chủng Chủng Tướng Trí:

19)    Cửu Pháp Chủng Chủng Tướng trí:

20)    Sở Tri Nghĩa Trí

21)    Độ Nghĩa Trí

22)    Vĩnh Xả Nghĩa Trí

23)    Nhất Vị Nghĩa Trí

24)    Xúc Tiếp Nghĩa Trí

25)    Nghĩa Vô Ngại Giải  Trí

26)    Pháp Vô Ngại Trí

27)    Từ Vô Ngại Giải Trí

28)    Biện Vô Ngại Giải Trí

29)    Trú Nghĩa Trí

30)    Đẳng Chí Nghĩa Trí

31)    Trú Đẳng Chí Nghĩa Trí

32)    Vô Gián Tam Ma Địa Trí (Vô Gián Định Trí).

33)    Vô Tranh Trú Trí

34)    Diệt Tận Định Trí

35)    Bát Niết Bàn Trí

36)    Tề Thủ Nghĩa Trí

37)    Tiệm Tổn Nghĩa Trí.

38)    Phát Động Trí

39)    Hiển Thị Nghĩa Trí

40)    Kiến Thanh Tịnh Trí

41)    Nhẫn Trí

42)    Thâm Giải Trí

43)    Phận Trú Trí

44)    Tưởng Thối Chuyển Trí

45)    Tư Thối Chuyển Trí

46)    Tâm Thối Chuyển Trí

47)    Trí Thối Chuyển Trí

48)    Giải Thoát Thối Chuyển Trí

49)    Đế Thối Chuyển Trí

50)    Thần Thông Loại Trí

51)    Nhĩ Giới Thanh Tịnh Trí

52)    Tâm Sai Biệt Trí

53)    Túc Trú Tùy Niệm Trí

54)    Thiên Nhãn Trí

55)    Lậu Tận Trí

56)    Biến Tri Khổ Trí

57)    Đoạn Tập Trí

58)    Hiện Chứng Diệt Trí

59)    Tu Tập Đạo Trí

60)    Hữu Khổ Trí

61)    Khổ Tập Trí

62)    Khổ Diệt Trí

63)    Thuận Khổ Diệt Trí

64)    Hữu Nghĩa Vô Ngại Giải Trí

65)    Pháp Vô Ngại Giải Trí

66)    Từ Vô Ngại Giải Trí

67)    Biện Vô Ngại Giải Trí

68)    Hữu Căn Thượng Hạ Trí

69)    Hữu Tình Ý Lạc Ý Thú Trí

70)    Đối Ngẫu Thị Đạo Trí (Song Thông Trí)

71)    Đại Bi Trí

72)    Nhất Thiết Tri Trí (Toàn Giác Trí, Nhất Thiết Chủng Trí)

73)    Vô Ngại Trí

        Độc giả đang chóng mặt với cả rừng từ ngữ mắc mỏ và muốn biết đó là gì ? Xin hãy tìm đọc bản dịch của bộ kinh trên đây, cho dù quý vị có là một học giả uyên bác hay một hành giả đang tha thiết thực tập lời Phật. Tìm hiểu bảy mươi ba loại trí này cũng là tìm hiểu về trọn vẹn Phật Pháp để hiểu thế nào là con đường tu chứng cùng các quả vị trong kinh điển truyền thống. Các thiền sư xưa nay của Phật giáo Nam Truyền đều xem bộ Patisambhidamagga này là một trong những cẩm nang đầu giường trong việc hành trì và hướng dẫn. Có đọc sách của các ngài Ledi, Mahasi,…chúng ta sẽ thấy ngay điều đó. Người viết tin rằng bộ sách này sẽ là giáo trình bắt buộc cho các lớp giáo lý hay khoá tu trong tương lai của các Phật tử Nam Tông nói riêng và của cả Phật giáo nói chung, nếu mỗi người thực lòng muốn biết đích xác những gì là Pháp Nhũ Phật Thân. Đó là chưa kể đến nguyên tắc Biết Người Biết Ta vốn tuyệt đối cần thiết cho mọi lãnh vực.

         Bản dịch tiếng Anh của bộ kinh này đã có sẵn trong dạng ấn phẩm của hội Pali Text Society. Nhưng người Việt Nam hiện nay còn có thể tìm vào trang Buddhasasana của ông Bình An Sơn để tìm đọc bản dịch tiếng Việt miễn phí. Cho đến chiều nay tôi chỉ mới nhìn thấy bản dịch tiếng Việt của bộ kinh này do dịch giả Nguyễn Văn Ngân chuyển ngữ từ bản tiếng Anh của ngài Nànamoli. Mong là nay mai chúng ta sẽ có thêm cả bản dịch của thượng toạ Nguyệt Thiện từ nguyên tác Pàli. Mỗi dịch giả có sở trường riêng, ta càng có nhiều cơ sở đối chiếu. Được biết tại Miến Điện, một bộ kinh có năm bảy bản dịch là chuyện rất bình thường. Thậm chí càng ít bản dịch thì mới càng là chuyện lạ.

                                                                   Onceland Nov/3/06

                                                                       Toại Khanh

---—Øv×–---